Kodex: Kakav je status Albanaca u Crnoj Gori?
Camaj: Dok vlast traži poslušne i klimoglave, status ostaje isti - neravnopravni. I u ovom momentu jedino što možemo da učinimo jeste da tu neravnopravnost ne oćutimo, već da pišemo, da vičemo i da kličemo o njoj. Nijesmo ravnopravni u predstavljanju (nema zagarantovanih mandata), u zapošljavnaju (veliki broj školovanih kadrova bez posla, nema nas u sudstvu ni u tužilaštvu, nema nas u službama Skupštine, Vlade niti Glavnog grada, možda svega 0, 01 %, a činimo oko 5% gradjana Crne Gore). U školovanju (u školama nam rade nastavnici koji ne znaju jezike manjine, školama upravljaju podobni političari, za visoko školstvo nema odredjenih kvota, nema stipendija...). U korišćenju jezika i pisma čak ni u mjestima gdje smo većina, (obratite pažnju na natpise-ruganje albanskim jezikom, toponime, akte glavnog grada i sl.). U informisanju (vidite izgled nedeljnika Koha javore, programi na državnoj radio i televiziji, nedostatak posebnog kanala za manjine...), u korišćenju resursa (linija Morskog Dobra u Ulcinju i korišćenje prihoda iz iste, Plantaže, linija Nacionalnog Parka "Skadarsko jezero", šume, NP "Prokletije"...). Neravnopravni smo u lokalnoj samoupravi i tako dalje. Ako sa takvim odnosom prema manjini misle da možemo u Evropu, a pritom, ova vlast je toliko zahtjevna za prava nekoliko stotina Crnogoraca na Kosovu, mislim da se varaju. Mi ne želimo biti kočničari, ali ni taoci zahtjeva i potreba za integracijama. Mi ne možemo biti vječito (k)urban-i prostor Podgorice, koliko god to njima značilo.
Kodex: Zašto se građanima Tuzi ne pruža šansa da na referendumu glasaju da li su za samostalnu opštinu? Ko to koči, odnosno, kome ne odgovara samostalna opština Tuzi?
Camaj: To je pitanje za gospodu koja izbjegavanju ispunjavanje zakonskih normi i svojih obećanja. Mi možemo samo da nagađamo i smatram da tim nagađanjima nijesam daleko od prave istine. Samostalna opština ne odgovara DPS-u zbog vlasti u Podgorici, a i zbog resursa. Čudan je odnos i Bošnjaka ovog područja, koji su podržali opštinu Petnjica i Gusinje, ali se protive da Tuzi dobijaju opštinu. Čudan neki aršin! O njihovim razlozima takođe možemo samo da nagađamo, ali kako sam skoro dobio čvrsta obećanja od vrha stranke, nadam se da će se i njihov stav promijeniti. Sada imamo u ponudi jedan novi ekperiment, koji gradskoj opštini daje nešto više ingerencija, ali ipak to je samo jedno neustavno međurješenje, koje, kako je neustavno, ne vjerujem da će nezadovoljne ostaviti ravnodušnim, te da će oni prihvatiti da građani Tuzi imaju pravo na dupli glas. To je već višak prava za koje ni mi nemamo potrebe. Ovakva ponuda jeste dokaz da Podgorica ne može bez Tuzi, ni poltički ni ekonomski, ali je problem u tome što oni uporno žele prikazati suprotno, i u tome nekako uspijevaju da ubijede pojedine građane, a i da privole pojedine poslušne nesrećnike i političke profitere, kako bi se to rješenje pojavilo kao spasonosno. Za nas, ništa manje od punopravne opštine nije prihvatljivo, a ukoliko Ustav, zakoni i ostale stranke dozvole da sačuvaju dupli glas, mi im ipak takvu mogućnost nećemo osporiti. Ali nama ne treba posrednik između opštine i Vlade, mi nemamo potrebu za tutorom i nemamo potrebe ni za kavim dotacijama, sem onih što zakon poznaje i za druge lokalne samouprave.
Kodex: Koji su danas ključni problemi GO Tuzi?
Camaj: Prvi, ključni i najvažniji problem jeste sadržan u vašem pitanju - GRADSKA OPŠTINA! Problem, izvor svih drugih problema, ekperiment bez presedana koji je dokazao odnos države prema ovom području i ovom narodu, odnos koji je maćehinski, nepovjreljivi i uzurpatosrki! Nadalje, konkretnije, Tuzi i Malesija se suočavaju sa mnogim problemima, institucionalnim i infrastrukturnim. Kolaps u saobraćaju, kolaps u snabdijevanju vodom i strujom, u održavanju puteva, u zapošljavanju, u prozvodnji i plasmanu poljoprivrednih prozvoda, u korišćenju javnih površina, u kulturi... Iz svega ovoga moram odvojiti nezaposlenost mladih i školovanih kadrova, u koje porodice ulažu sav svoj trud, a koji, nakon završetka studija padaju u (ne)milost političkih ucjenjivanja. To svakako ima dalekosežne posledice, a to je odliv jako potrebnih kadrova, kao i gubljenje želje, volje i motiva kod drugih za nastavak školovanja. I vraćam se na početak. Osnovni problem jeste nedostatak lokalne samouprave, kao osnovni pokretač razvoja. Iako ne znači da bi opština riješila sve probleme, jer ih i druge opštine imaju, ona predstavlja osnov da bi se uopšte pristupilo razvoju i svakako i preuzimanju odgovornosti, što je veoma bitan faktor za puni, pravi i iskreni angažman u kreiranju budućnosti za svoje područje.
Kodex: Kakav je život građana u Malesiji? Da li dijaspora igra i dalje značajnu ulogu kada je finansijska podrška u pitanju?
Camaj: Građani Malesije dijele sudbinu ostalih građana Crne Gore, kada je u pitanju životni standrad. Dijaspora i dalje pomaže svoje, pomaže studente, siromašne, ali sve je to nedovoljno da bi se osjećao boljitak. Ali nema pomoći u vidu investicija, jer njih i ne može biti sve dok mi ne dobijemo u svoje ruke lokalnu samoupravu, dok mi ne možemo obezbijediti dozvole, niti se pitamo o prostoru, o planiranju isl.
Kodex: Prisustvovali ste u Detroitu osnivanju ogranka Lige za prirodnu Albaniju u američkoj državi Mičigen. Šta su zaključci tog sastanka? Da li je dogovoreno neko konkretno djelovanje?
Camaj: Konstatacija iz vašeg pitanja je utemeljena na jednom neodgovornom obavještavanju medija kojima je važniji tiraž od činjenica, ali dakako da mi je drago što im je moje ime, i moje učešće i angažman u organizovanju međunarondog naučnog skupa o Hotima kroz vjekove, pomoglo u tome. Ovo inače spada u "dežurne teme“, koje su crnogosrkim vlastima itekako potrebne, kako bi skrenuli pažnju građana sa svakodnevnih problema i DPS-afera, ali i radi odugovlačenja rješavanaja statusa Malesije i Albanaca uopšte. Slično je bilo i kada se pojavila priča o regionalizaciji 2000-te godine, kada je opština bila, kako se kaže "na dohvat ruke“, kao plod potpisanog (od strane Mila Đukanovića, Mehmeta Bardhija i Ferhata Dinoše) Sporazuma iz 1997. god. No, iako mi ne pada na pamet da demantijuem navode medija, vaši čitaoci će nažalost ostati uskraćeni za odgovor na ovo pitanje, jer ne znam odgovor. Za mene u ovom momentu je važnije posvetiti se jednom drugom, životno značajnom pitanju za građane Malesije, a to je puna lokalna samouprava. Ako već takva "krupna" pitanja ne zavise mnogo od nas, grehota je potrošiti svoju energiju na stavrima koje mi ne možemo riješiti, a zapostavljati stavri koje možda i možemo. Mislim da skora, pa i dalja prošlost, na to upozoravaju i obavezuju. Mnogi događaji čiji smo svjedoci bili, nijesu nam dali za pravo ni da razmišljamo da će se desiti neki drugi događaji koji su se ipak desili, a mi ponovo bili svjedoci. Upravo takva realnost, koja je potvrdila da je sve moguće, nas racionalnije tjera da “krupne stvari“ prepuštamo onima koji su odlučili i prije; Berlinu, Versaju, Londonu, Jalti, Malti, Dejtonu, Rambujeu, Briselu i tako dalje, i da se bavimo rješavanjem potencijalno mogućeg; poboljšanje životnog standarda i stvaranje nade za buduće generacije.
Kodex: Kažu da je Liga za prirodnu Albaniju isto što i projekat Velika Albanija. Da li je?
Camaj: Marija Todorava, profesorica Istrorije na Univezitetu Ilinois, u svojoj knjizi “Imaginarni Balkan“ piše da se nacionalizam kao vrsta antikolonijalnog bunta “hrani obezpravljivanjem manjina u državi gdje žive“. Ako Albanci u Malesiji ne mogu doći do opštine već decenjima, i to pitanje je postalo sredstvo ucjene prilikom svih izbora, dok manja, i manje razvijena mjesta već imaju opštine, uključujući novoformiranu Petnjcu, i najavljenu Gusinje, da li to možemo doživijeti drugačije nego kao obezpravljenost, odnosno diskriminaciju?! Da li su danas građani Malesije ravnopravni sa onima iz Petnjice, Gusinja, Žabljaka, Kolašina, Mojkovca, Šavnika, Andrijevice, a da ne pominjem i druge nešto veće opštine!? O drugim vidovima obespravljenosti smo već pričali, ali ovdje izdvajam samo jedan segment koji potkrepljuje tezu Todoreve u crnogorskoj realnosti. Odgovarajući konkretno na vaše pitanje, postavio bih kontarpitanje: Šta znači za Crnogorce prirodna Crna Gora!? Sjećate li se bunta kada je neko rekao da je Crna Gora vještačka tvorevina a Crnogorci proizvod Kominterne. Zašto se onda buniti ako današnju Albaniju, Albanci smatraju vještačkom, iz razloga što se ona sa svih strana graniči Albancima! Neprirodno, jel’ da?! No, u svakom slučaju, smatram da će to pitanje uskoro postati nebitno! Odnosno biće relativizarano u Ujedinjenoj Evropi, ali se u Evropi ne može duplim aršinima, i bez rješavanja statusa manjina, konkretno Albanaca! Inače rješavanje stausa Albanaca u Crnoj Gori nikome ne šteti, već predstavlja “win-win“ situaciju.
